هەندرێن

1. شیعری گه‌نج:  بوونێکی سه‌رنجڕاکێشه‌ نه‌ک‌ خۆکردنه‌ به‌ سه‌رنجێکش 

"کام ئاسته‌نگ رێگه‌ له‌ ئێمه‌ ده‌گرێت که‌ به‌ زه‌رده‌خه‌یه‌که‌وه‌ باسی هه‌قیقه‌ت نه‌که‌ین".

هۆراتیۆس

 (له‌ کتێبی: نیتشه‌ "گرفت -رمانی ڤاگنه‌ر- Fallet Wagnar")‌

***

شیعری کوردیی رابردوو، یان به‌ واتای ته‌وه‌ره‌که‌ی "کوردستان راپۆرت" (2009.11)، که‌ تایبه‌ته‌ به‌ شیعری "گه‌نج"، شیعری "ئه‌زمووندار"ه‌کان له‌گه‌ڵ کۆتایی هاتنی سه‌ده‌ی بیستدا، گیرۆده‌ی ته‌نگژه‌یه‌کی فره‌ره‌هه‌ند بووه: له‌ رووی فۆرم و بابه‌ته‌وه‌ چیتر ناتوانێت خواست و چێژی خوێنه‌ری ئه‌مڕۆ مه‌یسه‌ر بکات.  بۆیه‌‌  ئه‌و شیعره‌، هه‌روه‌ک  شاعیره‌ "گه‌نج"ه‌کان‌ له‌ به‌شی یه‌که‌می ته‌وه‌ری ناوبراوه‌دا رایه‌ده‌گه‌نن، مه‌یل و پرسیاره‌کانی ئه‌و خوێنه‌ره‌‌ له‌و سه‌رده‌مه‌ ئێستاخواز و‌ کاڵاساره‌ ده‌رببڕێت. به‌ واتایه‌کی تر: وێده‌چێت شیعری"ئه‌زمووندار"ه‌کان له‌ ئاستی بیرکردنه‌وه‌ و ئێستێتیکییه‌وه‌ چیتر نه‌توانن ئه‌و واقیعه‌ نائاماده‌یه‌ بۆ ئه‌و خوێنه‌ر و شاعیره‌ پۆستکوردایه‌تییه‌ ئاماده‌ بکه‌ن که‌ سۆراغی ده‌که‌ن. هاوکاتیش ئه‌و شاعیره‌ "ئه‌زمووندار"ه‌ نه‌توانێت روحی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ به‌ جیهانیبوون، ته‌کنیکسالار و کاڵاخوازه‌ ده‌رببڕێت که‌ ئه‌و خوێنه‌ر و شاعیره‌ی ئه‌مڕۆیان کردۆته‌ وێنه‌ی کاڵاکانی خۆیانه‌وه‌. به‌مجۆره‌ ئه‌و شاعیره‌ "ئه‌زمووندار"ه،‌ وه‌ک  کۆنه‌ کادیر و سه‌رۆکی حیزبه‌کانی کوردستان و رۆژه‌هه‌ڵات، ناخوازێت ئه‌وه‌ قه‌بووڵبکات یان بیر له‌وه‌ بکاته‌وه‌ که‌ ئه‌و شاعیره‌ "گه‌نج"انه‌ی که‌ حه‌ز ده‌که‌ن خۆیان به‌ میراتگری شیعری هاوسه‌رده‌می کوردیی بزانن یان ده‌نگیان ببیسترێت، ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ که ئه‌و چیتر ناتوانێت "داهێنان" بکات و "دا‌هێنه‌ر" بێت، به‌ڵکوو  هاوکاتیش چونکه‌ ئه‌و شیعره‌ی وی که خه‌مه‌کانی‌ زیاتر شه‌حنکراوه‌ به‌‌ پرسی ئازادی نه‌ته‌وایه‌تیی، یان به‌ واتای ژان فرانسوا لیۆتار، هه‌ڵگری "داستانه‌ مه‌زنه‌کان"ه‌ یانیش  هه‌ڵگری زمانێکی سیمبوولیی، هاورده‌یی و ئاڵۆزکاوه.

ئه‌گه‌ر ژیان بریتی بێت له‌ سه‌فه‌رێکی هه‌میشه‌ و شیعریش سه‌فه‌رێکی ناوه‌کیی بێت به‌ناو ئه‌و ژیانه‌وه‌، که‌واته‌ ئه‌وه‌ ژیانه یان زایه‌ڵه‌ی زمانه‌ به‌ ده‌مڕێوه‌ شاعیری نوێ به‌رهه‌مده‌هێنێت، تاکوو ئه‌ودیوی ژیان، ئه‌و واقیعه‌ نائاماده‌مان بۆ ئاماده‌ بکات که‌ ئه‌و هه‌ستی پێده‌کات و  مه‌یلی نماییشکردنییه‌تی.

له‌و دیده‌وه‌ ئێستا مه‌یلێک بۆ ره‌وتێکی "نوێ" شیعریی له‌ دایکبووه‌ که‌ به‌ شیعری گه‌نج" ناودێر ده‌کرێت.  دیاره‌ من ئه‌و به‌ناوکردنه‌ی "گه‌نج" به‌ کێشه‌ ده‌زانم، چونکه‌ ده‌سته‌واژه‌ی "گه‌نج" زیاتر وێنه‌ی ته‌مه‌نێکی فیزیکیی دیاریکراومان به‌ یاد ده‌هێنێته‌وه‌ نه‌ک بیرکردنه‌وه‌یه‌کی نوێ . بۆیه‌‌ لێره‌دا من حه‌ز ده‌که‌م ده‌سه‌ته‌واژه‌ی ره‌وتێکی شیعریی نوێ به‌کار بهێنم.  ئه‌و ره‌وته‌ شیعرییه‌ش، له پێناسه‌یه‌کی ساده‌ و تاکڕه‌هه‌نددا،‌ هه‌رچه‌نده‌ دیمه‌نه‌ گشتییه‌که‌ی به‌ منداڵێکی باقۆ، هه‌راش نه‌بووی ئه‌و ره‌وشه‌  سیاسیی، ئابووریی و جڤاکییه گه‌نده‌ڵ و بێ "سیاسه‌تی کولتووریی"ه‌‌ ده‌چێت. لێ  به‌شێکیان هه‌رچه‌ند، به‌ واتای نیتشه‌یی، "ناتوانن ئه‌و به‌ها نه‌ریتیی و چه‌قیوه‌ شیعرییانه‌ تێکبشکیێنن،  خه‌می به‌ دیارخستن و به‌ گۆهێنانی واقیعێکه‌ که‌ له‌ جیهانی شیعر-بوونایه‌تییه‌که‌یدا په‌نادراوه‌؛ ئه‌و واقیعه‌ی که‌ وێده‌چێت ته‌نیا دڵه‌خورپه‌کانی زیاتر بکات، تاکوو هه‌میشه‌ بگه‌ڕێت، بنووسێت.‌  گه‌لۆ شاعیر له‌ گه‌ڕانی به‌رده‌وامی بۆ ئاماده‌کردنی ئه‌و ژیانه‌ نائاماده‌یه‌دا بێجگه‌ له‌ به‌رینترکردنی ته‌نیایی و دڵه‌خورپه‌کان، چیتری ده‌ستده‌که‌وێت؟

گه‌ره‌که‌ بێژم،  به‌شێک له‌ ئه‌رکه‌ گرینگه‌کانی ئه‌و "یه‌کێتی نووسه‌رانی هه‌ولێر"ه‌ کۆمه‌کییکردنی ئابووریی ئه‌و شاعیره‌ "گه‌نج" و ئاماده‌کردنی کۆڕ و داواتکردنی نووسه‌ره‌ په‌رۆشخۆره‌کان بێت‌. بۆ بیرهێنانه‌وه‌ی ئه‌و شاعیره‌ گه‌نجه‌ که‌ پێی وایه‌ ته‌نیا ئه‌و بایه‌خی پێنادرێت، ناچارم ئاماژه‌ به‌ حیکایه‌تێکی خۆم بکه‌م. من به‌هاری 2008 که‌ به‌سه‌ردان هاتمه‌وه‌ کوردستان به‌ نیاز بووم  له‌ روانگه‌یه‌کی "مێژووی هزریی"ه‌وه‌ کۆڕێک له‌سه‌ر دیارده‌ی نووسینی رۆمان و رۆمان خوێندنه‌وه‌ پێشکه‌ش بکه‌م. بۆ ئه‌مه‌ش راسته‌وخۆ به‌ که‌ریم ده‌شتی شاعیر و چه‌ند نووسه‌ری تری نزیک به‌و "یه‌کێتی نووسه‌ران"ه‌م راگه‌یاند که‌ ئه‌گه‌ر پێیان خۆشه‌  ئه‌و کۆڕه‌ له‌ "یه‌کێتی نووسه‌رانی هه‌ولێر"دا ئه‌نجامیده‌ده‌م، که‌چی وه‌ڵامیان نه‌بوو، وسکت بوون. له‌ کاتێکدا وێڕای ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و بابه‌ته‌ به‌هه‌ڕمێنه‌ له‌ کوردستاندا که‌ که‌سێک تشتێکی ئه‌وتوی له‌سه‌ر  نه‌گوتبێت که‌ سه‌رنجکێش بیت، ده‌بوو ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌رانی ئه‌و"یه‌کێتی نووسه‌رانی هه‌ولێر"ه‌ که‌، هه‌رنا ئێواره‌یه‌ک له‌و به‌تاڵییه‌ی که‌ ئێواران له "حه‌وشه‌‌"که‌یاندا به‌سه‌ری ده‌به‌ن به‌و کۆڕه‌ پڕیان بکردباوه‌.  له‌وه‌ش گه‌ڕێ، داوام له‌و "یه‌کێتی نووسه‌رانی هه‌ولێر"ه‌ کرد که‌ ئه‌گه‌ر ده‌کرێت سه‌باره‌ت به واژووکردن و نه‌کردنی ئه‌وان‌ له‌ ته‌ک ئه‌و "داخوازینامه‌"ی که‌ بۆ به‌ ستانده‌رده‌رکردنی زمانی کوردیی ئاماده‌مان کردبوو قسه‌یان هه‌بێت، که‌چی خۆیان بێده‌نگ کرد.دواجار ئاکامی ئه‌و بێباکییه‌ی ئه‌و "یه‌کێتی نووسه‌ران"ه‌ بابه‌تی کۆڕه‌که‌م، وه‌ک بێئومێدییه‌کانی تر، له‌گه‌ڵ خۆم هێنایه‌وه‌ سوێد.

شیعرییه‌تی خود و  ره‌وانبێژیی هاودژیی له‌ وێناندنی ئێستادا

ده‌ستپێک

له‌ ماوه‌ی ئه‌و دوو ساڵه‌دا شیعرگه‌لێکی به‌شێک له‌و شاعیرانه‌م له‌ سایتی"ده‌نگه‌کان"دا‌ خوێنده‌وه‌ که‌ له‌ زمانی کوردییدا به‌ "شاعیره‌‌ گه‌نج"ه‌کان  ناودێر ده‌کرێن. یه‌کێک‌ له‌و ده‌نگه‌ شیعرییه‌ گه‌نجانه‌ش، ئاریان ئه‌بوبه‌کر بوو.‌ به‌ڵێ، به‌ر له‌وه‌ی، وه‌ک باوه، که‌ نووسه‌ران هۆکاری ئه‌م نووسینه‌ له‌سه‌ر شیعری ئاریان بوه‌همێنن، گه‌ره‌که‌ بێژم، که‌ بۆ یه‌که‌م جار له‌ کۆتایی به‌هاری  ئه‌مساڵ، 2009دا له‌و کاته‌ی که‌ نووسه‌ر و شاعیرانی کوردستان به‌  بڵاوکردنه‌وه‌ی‌ دیمه‌نی میوانداریی و وێنه‌ به‌ کۆمه‌ڵییه‌کانیان له‌گه‌ڵ ئه‌دۆنیسی شاعیردا مه‌ست و خومار بوون، له‌ گۆڤاری "هه‌نار"دا، که‌ له‌ "ده‌نگه‌کان"دا‌ ده‌یبینم، شیعرێکم به‌ ناوی "سه‌گ" خوێنده‌وه‌ ‌ که‌  ئاریان ئه‌بوبه‌کر خاوه‌نه‌که‌ی بوو. پیشتر به‌و ناوه‌ ئاشنای نه‌بووم.  دوای خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و شیعره‌، که‌ وه‌ک له‌ گۆڤاره‌کاندا‌ باوه‌، دوای شیعره‌کانی چه‌ند شاعیری  "ناسراو"  دانرا بوو،  دوای خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و "سه‌گ"ه‌ هه‌ستم کرد شیعرێکی مه‌یله‌و "ناباو" ده‌خوێنمه‌وه‌ که‌ چاوه‌ڕوان بووم ئه‌و نه‌وه‌ پۆستمۆدێرنیسته‌، سه‌رده‌مه‌ بێ-شوێنه‌‌‌ی ئێستا بینووسێت. چونکه‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی ئه‌و تێیدا ده‌ژیت، که‌ له‌وێدا ته‌کنیک جیهانێکی خه‌یاڵێنراوی بۆ مرۆڤ بۆ سازاندووه‌ که‌ بۆ هه‌ڵاتن ‌له دۆخه‌‌ ته‌نیاییه‌که‌یدا هه‌موو په‌یوه‌ندییه‌ک تاقیبکاته‌وه‌.  ئه‌و جیهانه‌ ته‌کنیکییه‌ تاکه‌که‌س هانده‌دات به‌ دوای مه‌یلی  گێڕانه‌وه‌ی خود فرچک بگرێت. ‌به‌ واتایه‌کی تر، له‌و سه‌رده‌مه‌ دیگیتال، دۆخه‌ بزۆک و پچڕ پچڕه‌دا، که‌ مرۆڤ له‌ داستانی چکۆڵه‌ و سنوورداریش کورتده‌کاته‌وه‌، ‌ ئه‌مه‌ش له‌ دواجاردا زمانێکی هاوکوف به‌رهه‌مده‌هێنێت، که‌  شێوازه‌که‌ی پێکهاتووه‌ له‌ ته‌کنیکی زمانێکی ئاواز و ریتم خێرا و پچڕپچڕ و ئاخاوتنێکی زاره‌کیی. ئاریان له‌و شیعره‌دا به‌ ته‌رزه‌ شیعرێکی نزیک له‌ موزیکی هیپ هۆپ، ریتم خێرا‌ و خودییه‌وه‌ به‌ جۆرێک بۆشایی نێوان وشه‌گه‌له‌ لێکدابڕاوه‌کان، ئه‌و به‌تاڵبوونه‌وه‌ی زمان له‌ کاڵبوونه‌وه‌ی خاکه‌ ناچاوه‌ڕوانکراوه‌کان ده‌له‌رێنێته‌وه‌، تاکوو وێنه‌ی بوون له‌و فه‌رامۆشکردنه‌دا بێدار بێته‌وه‌.

به‌مجۆره‌ دوای خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و شیعره‌  نامه‌یه‌کی مه‌یله‌و ستاییش ئامێزم - وابزانم یه‌که‌مجاریش بوو له‌ ژیانمدا نامه‌ی وا بۆ شاعیرێکی نائاشنا بنێرم- بۆ ئاریان نارد، لێ پێشتر نامه‌یه‌کی ئه‌له‌کترۆنیم بۆ  به‌ڕێوه‌به‌ری "ده‌نگه‌کان"، گۆران عه‌بدوڵا ناردبوو که‌ ئه‌گه‌ر حه‌ز ده‌کات ئه‌و شیعره‌ی ئاریان له‌ "ده‌نگه‌کان"دا بڵاوبکاته‌وه‌، ئه‌ویش په‌رۆشخۆرانه‌تر له‌ من شیعره‌که‌ی بڵاوکرده‌وه‌. هه‌ر ئه‌وکات حه‌زم کرد له‌سه‌ر ئه‌و شیعره‌ بنووسم، لێ  دۆخی دڕدۆنگی ژیان بواری بۆ نه‌ڕه‌خساندم، بۆیه هه‌ر ئه‌وکاتیش، تاکوو له‌ داهاتوودا ئه‌و حه‌زی نووسینه‌ بکه‌م به‌ ئه‌رکێک له‌سه‌ر خۆم، له‌ وتاری "گه‌ڕان به‌ دوای رووناکبیری نه‌دۆڕاودا"، که‌ له‌ شوباتی 2009 له‌ "کورستان راپۆرت" و"ده‌نگه‌کان"دا بڵاوکراوه‌ته‌وه‌، نووسیبووم: "  له‌ کن من، ئه‌وه‌نده‌ی کرده‌ی شیعری "سه‌گ"ی ئاریان ئه‌بوبه‌کر، که‌ شاعیرێکی نوێیه و من پێشتر قه‌ت ناوم نه‌بیستووه‌‌، ئه‌وه‌نده‌ی رووداوێکی رۆشنبیرییه‌ له‌ زمانی کوردییدا ، هێنده‌ هاتنی ئه‌دۆنیس به‌ رووداوێکی رۆشنبیریی نییه‌. چونکه‌ ئه‌و شیعره‌ روحێکی هه‌بووی نه‌بینراوی له‌ زمانی کوردییدا راده‌گه‌یه‌نێت..."

 خواستی شیعر: داڕێژانی خود و گوتنێکی ناچاوه‌ڕوانکراو

که‌واته، له‌ بری ئه‌وه‌ی بپرسین: شیعر چییه‌،‌ ده‌کرێ بپرسین:  خودی شیعر چی ده‌خوازێت؟ ئه‌ی که‌ ده‌گوترێ "شیعری‌ ئه‌و گه‌نجانه‌ ئیزافه‌یه‌کی نوێیان نییه‌"، که‌واته‌، له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی بپرسین:  چ "ئیزافه"یه‌کمان له‌ شیعر ده‌وێت،  ده‌کرێ بپرسین: چیمان له‌ شیعر گه‌ره‌که‌؟  به‌ر له‌ به‌ رێکردن به‌ره‌و یان به‌ناو شیعری ئاریان ه‌وه‌، رامانێک له‌و پرسیارانه‌ ده‌چنینه‌وه، که‌ ئه‌و رامانه‌ش ده‌بێته‌ تێگه‌یشتنێک، روانگه‌یه‌ک بۆ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و شیعرانه‌.

 به‌ڵێ، شیعر ،وه‌ک خۆی، ده‌خوازێ کاتێک‌ زمان له‌ له‌رینه‌وه‌ی ده‌نگه‌کانی بوون‌ به‌تاڵده‌کرێته‌وه‌ ده‌ست به‌و تشتانه‌وه‌ بگرێت که زمان دوای خۆی به‌جێیهشتوون.  هه‌روه‌ک شیعر ده‌خوازێ بخزێته‌ ناو دڵی وشه‌کانه‌وه‌، بۆشاییه‌کانی نێوان په‌یڤگه‌ل، هێماگه‌ل‌ لێکگرێبداته‌وه‌ و  به‌ره‌و خاکه‌ نادیاره‌کانی مرۆڤ رێبکات. شیعر ده‌خوازێ له‌وه‌ دڵنیامان بکاته‌وه‌ که‌ بوون ده‌ریده‌بڕێت، تاکوو دواجار به گوتنی‌ واتایه‌کی جیاواز دۆشداماومان بکات که‌ چاوه‌ڕوانی نه‌بووین‌. که‌واته‌ لێره‌دا ده‌خوازم بڵێم، شیعر هونه‌ری گوتنه‌ ناچاوه‌ڕوانکراوه‌کانه‌، تاکوو خود، گه‌ردوونێکی به‌جێماو یان حاشاردراومان بۆ نیشانبدات که‌ زمان  له‌نێوان بۆشایی یان مه‌وداکانی نێوان وشه‌گه‌لدا به‌جێی ده‌هێڵێت یان نایبێژێ.

دیاره‌ که‌ ده‌ڵێم له‌ بنه‌چه‌که‌دا ئه‌وه‌ مه‌به‌ستی گوتنی شیعره‌، تاکوو بێژم، ئه‌وه‌ ته‌نیا زمانی شیعره‌ که‌ توانای گوتنی ئه‌و ته‌رزه‌ هونه‌ره‌ی دۆشدامانه‌ ناچاوه‌ڕوانکراوه‌ی هه‌یه‌. به‌ واتایه‌کی تر: ته‌نێ شیعره‌ که‌ ده‌توانێ ئه‌و ئه‌زموونانه‌‌ به‌رجه‌سته‌ بکاته‌وه‌ که‌ به‌رجه‌سته‌ ناکرێنه‌وه‌. زمانه‌کانی تر، له‌ ژانره‌کانی تر، رۆمان، چیڕۆک و ... بگره‌ تا ده‌گاته‌ زمانی زانست باس له‌و تشت و رووداوانه‌ ده‌که‌ن که‌ پێشتر به‌رجه‌سته‌کراون یان ده‌کرێت به‌رجه‌سته‌ بکرێن.‌

ئاریان له‌ناو ئه‌و دۆخه‌ هاودژه‌ی خوددا هه‌وڵده‌دا به‌ زمانێکی ساتیرئامێز رووبه‌ڕووی دۆخی ئێستا بێته‌وه‌. ئه‌و خوده‌ی ئاریان ده‌خوازێت دابڕاو له‌ رابردوودا له‌ ئێستادا ئاماده‌ بێت. بۆیه‌ شیعری ئه‌و هاوئاهه‌نگ له‌گه‌ڵ دۆخی ئێستادا هه‌ڵگری زمانی رۆژانه‌یه. لێ ئه‌و شیعرێکی دڵبزوێن به‌و زمانه‌ رۆژانه‌ییه‌وه‌ ده‌نووسێت که‌ له‌ کاتی خوێندنه‌وه‌دا واملێده‌کا که‌ به‌ روانبێژیی، هاودژییه‌ خۆ دووباره‌کردنه‌وه‌کانییه‌وه‌ خۆشمان بوێت. هاوکاتیش ئه‌و به‌و روانبێژییه‌ له‌ هاودژییه‌، شیعرێکی مه‌یل ئیستێتکیکیی سیاسی ده‌نووسێت که‌ راسته‌وخۆ ئه‌وها خۆی نانوێنێت. لێ ئه‌و حه‌ز ناکات وه‌ک ده‌مڕاستێکی جه‌ماوه‌ر و نه‌ته‌وه‌‌ شیعر بنووسێت، به‌ڵکوو ده‌خوازێ وه‌ک خودێکی سه‌فه‌ر کردووی شیعریی، هه‌میشه‌ بزۆک بنووسێت.‌ ئه‌و  به‌ ده‌م ئه‌و سه‌فه‌ره‌وه‌ حه‌ز ده‌کا له‌ نۆرمه‌کانی زمان و نه‌ریته‌ باوه‌کانی جڤاکدا ئازاد بێت. به‌ کورتی ئه‌و شاعیره‌ له‌ سه‌رده‌مێکی داماڵراوه‌ له‌ ئه‌خلاو سه‌رنجکێشی ده‌یه‌وێت خوده‌ سه‌رنجکێشه‌که‌ی ئاوه‌ڵا بکات:

دوا وته‌ له‌ رامانگه‌لێکدا

بۆ خوێندنه‌وه‌ی بابه‌ته‌که‌ کلیکی ئێره‌ بکه‌!

بۆ خوێندنه‌وه‌ی بابه‌ته‌که‌ کلیکی ئێره‌ بکه‌!

*ضؤن دةرِوانيتة ثيَويستى بوونى ليستيَكى ئؤثؤزسيؤن؟ ليستى ئؤثؤزسيؤن ضؤن دةبيَتة دةنطى دةنطة جياوازةكانى دةرةوةى ليستى دةسةلآت؟

 *تاضةند طةش بينى بةثرؤسةى ضاوديَرى كردنى سندوقةكانى دةنطدان؟ ئةمة لةكاتيَكدا لةهةلَبذاردنى ثيَشودا هةرسىَ ثاريَزطاكةى كوردستان خرانة ليستى رِةشةوة؟ ئايا ئةمة ض كاريطةريةكى هةية لةسةر سةمعةى كوردستان؟ ثيَت واية لةم هةلَبذاردنةى ئايندةدا هةمان سيناريؤى ليستى رةش دوبارة بيَتةوة؟

*ئايا لةم هةلَبذاردنةدا هاولآتيان تؤلَة لةيةكيَتى وثارتى دةكةنةوة؟ بةبؤضونى تؤ يةكيَتىء ثارتى تاضةند قبولَى دؤران دةكةن؟

هه‌ندرێن: راستییه‌که‌ی ئه‌و تشته‌ی که‌ ناوی حکومه‌ته‌ له‌ کوردستاندا، حکومه‌تی به‌رپرسه‌ باڵاکان، ئه‌ندام، خێڵ خزم و توێژێکی بازرگان و کۆنه‌به‌عسییه‌. بۆیه‌ زۆرینه‌ی هاووڵاتیانی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و مه‌مله‌که‌ته‌ گه‌نده‌ڵ و تاڵانکاره‌ی که‌ ئه‌و دوو حیزبه‌ قه‌ڵه‌مڕه‌ویی ده‌که‌ن، چه‌وساوه‌ و بێ مافن. بۆیه‌ له‌ رووی لۆژیکییه‌وه‌ چاوه‌ڕوانده‌کرێ ئه‌و هاووڵاتییانه‌ له‌و هه‌ڵکه‌وته‌ دێمۆکراتییه‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی ئاشتیانه‌ ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ ده‌ستی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ نادادپه‌روه‌ر و بێباکه‌ ده‌ربهێنن.

*دابةزينى ليستى طؤران بةسةرؤكايةتى نةوشيروان مستةفا تاضةند طرنطة؟ بةبؤضونى تؤ ضةند كورسى دةهيَنيَت؟ ئايا دةتوانيَت ببيَتة ئؤثؤزسيؤنيَكى جدى؟

هه‌ندرێن: پرسی "لیستی گۆڕان" و خودی نه‌وشێروان پێویستی به‌ گفتوگۆیه‌کی فه‌ره‌وه‌ هه‌یه‌. هه‌رچه‌نده‌ خه‌ڵکانێکی زۆریش قسه‌یان له‌سه‌ر کردووه‌، لێ چونکه‌ هه‌ڵایه‌کی زۆر و خه‌ڵکانێکی زۆر ئومێدیان به‌و لیسته‌وه‌ گرێداوه‌، بۆیه‌ من کۆمه‌ڵێ تێبینیم هه‌یه‌ که‌ به‌ هۆی ته‌کنیکیی ئه‌و نووسینه‌ و بێکاتییه‌وه‌ بوارمان نییه‌ به‌ هێوریی نمایشیان بکه‌ین.

بۆ خوێندنه‌وه‌ی بابه‌ته‌که‌ کلیکی ئێره‌ بکه‌!

بۆ خوێندنه‌وه‌ی بابه‌ته‌که‌ کلیکی ئێره‌ بکه‌!

بۆ خوێندنه‌وه‌ی بابه‌ته‌که‌، کلیکی ئێره‌ بکه‌!

بۆ خوێندنه‌وه‌ی بابه‌ته‌که‌، کلیکی ئێره‌ بکه‌!

Av:Handren 

Kurdistan – Landet som icke är

Wahlström & Widstrand

Kurdistan – Landet som icke är, är den senast utgivna boken av Ingmar Karlsson som är generalkonsul i Istanbul, Turkiet. När jag första gången läste bokens titel kom jag spontant att tänka på när jag passerade genom Turkiet till gränsen mot Kurdistan för några år sedan.

Ingmar Karlsson

نووسه‌ر: /ئینگمار کارلسۆن                                     ناوی کتێب: /کورستان: ئه‌و وڵاته‌ی که‌ نییه‌ چاپخانه‌: Wahlström & Widstrand

قه‌باره‌: 239 لاپه‌ ره‌

"کوردستان: وڵاتێک که‌ نییه‌" دوا کتێبی دیپلۆمات و سه‌رۆکی کۆنسۆلی سوێدی له‌ تورکیا، ئینگمار کارلسۆنه‌. کارلسۆن که‌ کتێبه‌که‌ی به‌ کوردستان ناودێر ده‌کا مه‌به‌ستی داننان به‌ بوونی کوردستان نییه‌، به‌ڵکوو کتومت وه‌ک ده‌سه‌ڵاتدارانی تورکیا،

دیمانه‌: سۆران عه‌زیز

تێبینی: ئه‌و دیمانه‌ له‌ کۆتایی مانگی 3ی 2008 له‌ "کوردستان راپۆرت"دا بڵاوکراوه‌ته‌وه‌.

*كاتيَك بابةتيَكى سارتةر يان هايدطةر دةخويَنينةوة ياخود بابةتيَك لةسةر بونطةرايى يةكسةر بةو تيَروانينة تةماشايى دةكةين طواية باس لةنائوميَدى دةكات  يان باس لةوة دةكات ئيتر مرؤظ طةشتؤتة بنبةست، ئةمةش دةطاتة بيَئوميَدى ئةم تيَطةيشتنة بؤ بوون لة ضييةوة سةرضاوةى طرتووة؟ ئايا ئةمة راستى بوون طةرايية يان ئةمة تيضطةيشتنيَكى هةلَةية ئةى ئيَمة ضؤن لةحةقيقةتى بوون طةرايى تيَبطةين ؟

دیمانه‌: سۆران عه‌زیز

تێبینی: ئه‌و دیمانه‌ له‌ کۆتایی مانگی 3ی 2008 له‌ "کوردستان راپۆرت"دا بڵاوکراوه‌ته‌وه‌.

دیمانه‌ی: سۆران عه‌زیز

تێبینی: ئه‌و دیمانه‌یه‌ وه‌ک به‌رده‌وامییه‌ک له‌ دیمانه‌ی یه‌که‌م، ته‌وه‌ری فه‌لسه‌فه‌ی بوون، به‌ دوو به‌ش له‌ له‌ کۆتایی مانگی 3ی  2008 له‌ رۆژنامه‌ی "کوردستان راپۆرت"دا بڵاوکراوه‌ته‌وه‌.

*لةسةردةمى بةجيهانيى بووندا مانةوةى وتارى ناسيؤناليست ضؤن دةبينى ؟

مةبةست لةكولتوور ضيية، كولتورى كوردةوارى ضجؤرة رِةنطدانةوةيةكى ئةريَنى و نةريَنى بةسةر ئالَوطؤرِة مةعنةوى و كؤمةلآيةتيةكانةوة هةبووةو هةية، كولتور ض رِؤلأ و كاريطةريةك لةضةثاندن و سةركوتكردنى كةسيَتى تاك يان بةثيَضةوانةوة دةطيَرِيَت، ئةمانةو ضةند لايةنيَكى ترى ثةيوةنديدار بةو بوارة با لةهزر و خويَندنةوةى ( هةندريَن )ةوة برِوانين و بزانين ئاخؤ ويَرِاى خستنة رِووى ئةو ثرسيارطةلةى سةرةوة ئاخؤ كورد خاوةنى كولتوريَكى هاوبةش و جيَطيرن يا ئالَؤزو فرةضةشن .

ئامادةكردنى: ئةرسةلان مةحمود

ئةرسةلان مةحمود

نووسینی، هه‌ندرێن و کامیار سابیر

هه‌ندێک له‌م زمانناسه‌ ئایدیۆلۆژیستانه‌‌،‌ زمانزانه‌ ده‌مار ره‌په‌کانی کوردستانی رۆژهه‌ڵات، ئه‌وه‌ به‌ ئارگیومێنت و نموونه‌ هێنانه‌وه‌ ده‌رخواردی زۆرکه‌س ده‌ده‌ن، گوایه‌ زمانی ئینگلیزیی زمانێکی فره‌ستانده‌رده‌! هه‌ندێ جیاوازیی زۆر که‌م له‌نێوان ئینگلیزیی بریتانیی و ئه‌مێریکیی و ئوسترالیی ... تاد هه‌یه‌،

"ئه‌گه‌ر زمانت نه‌بێ تۆ هیچ نیت، تۆ که‌سێکی ده‌ستوپێ سپیی، ئاوه‌کیی و بێ خانه ‌و ماڵیت" ( Nellie Taylor) 

 مه‌سه‌له‌ی زمان و ستانده‌ردبوونی زمانی کوردیی له‌  کوردستانی باشوور، چ بۆ ئێمه‌ ( من و کامیار) و چ بۆ سه‌دان رووناکبیرو نووسه‌ری تر پرسێکی  ستراتیژیی و چاره‌نووسازه‌‌. ئه‌گه‌ر مرۆڤ له‌ زمان و داتاکانیی و به‌های فه‌لسه‌فه‌ی زمان تێنه‌گات، به‌ده‌ردی ئه‌و دۆسته‌ به‌ناو زمانزانه‌! ده‌چێ که‌ ناوی له‌خۆی ناوه‌ "وه‌ستا"،

به‌م ته‌رزه‌ به‌لای هیومه‌وه‌، هیچ جۆره‌ جه‌وهه‌رێکی روحی یان ئایینی له‌ گۆڕێدا نییه‌. ئێمه‌ له‌مدیوی وێناندنه‌ دیاریکراو، هه‌ست و ویسته‌کانه‌وه‌ واقیعێکی بارگاویکراومان هه‌یه‌، که‌ ئێمه‌ به‌ "من" یان "روح" ناودێری ده‌که‌ین. له‌ روانگه‌ی هیومه‌وه‌، کاتێک ئێمه‌ له‌ ناوه‌وه‌ی خۆمانه‌وه‌ ده‌ڕوانین خۆمان له‌ناو شه‌پۆڵێکی نه‌بڕاوه‌ له‌ دۆخێکی روحی ده‌بینینه‌وه‌، لێ ئێـمه‌ هه‌رگیز له‌مدیوی ئه‌و شه‌پۆڵه‌وه‌ جه‌وهه‌رێک به‌دی ناکه‌ین. 

ته‌وه‌ریی‌ زانا سامان

ئةمرِؤ كةزؤريَك لة رؤذنامةء طؤظارة ئةدةبيةكان، تةوةر لةمةرِ  مةسةلة طرنطةكانى ناو ذانرة ئةدةبيةكان دةكةنةوة،

ئايا ئةو تةوةرانة توانيويانة ئامانجى خؤيان بثيَكن،

يا تةنها قسة لةسةر كردنيَكةو خودى مةبةست لةبؤشايدا دةميَنيَتةوة..؟؟

وه‌ڵامی هه‌ندرێن:

هه‌ندرێن: راستییه‌که‌ی دوای ده‌مێکی درێژ له‌و به‌ناو" ته‌وه‌ر"انه‌ی که‌ گۆڤاره‌کان خۆیان و ئێمه‌ی خوێنه‌ریشیان به‌ خۆیانه‌وه‌ خه‌ریک کردووه‌،‌ وێده‌چێ ئاکامه‌که‌ی ‌هێنده‌ی ره‌وایه‌تی دان به‌و‌ به‌ کاڵاکردنه‌ی ئه‌ده‌ب و ره‌وایه‌تیدان به‌و‌ بێبه‌هاکردنی به‌های بیرکردنه‌وه‌ و نووسین بێت، ئه‌وه‌نده‌ گه‌ڕان به‌ دوای دۆزینه‌وه‌ی ئاراسته‌یه‌ک به‌ره‌و ئاسۆی ئه‌فراندنی زمانێکی وه‌رچه‌رخێنه‌ر له‌و ره‌وشه گه‌نده‌ڵێنراوه‌‌ رۆشنبیریی و قه‌تیسمانه‌ له‌و نه‌ریته‌دا پاشکۆییه‌دا نه‌بێت.‌

 پێشه‌کی

نووسینی، هه‌ندرێن و کامیار سابیر- خه‌تاب سابیر

"زمان، دایه‌لێکتێکه‌ خاوه‌ن له‌شکرو هێزی ده‌ریاییه"

Max Weinreich

بۆ روونکردنه‌وه‌ی ئه‌و لۆژیکه‌ فشۆڵه‌‌، پێویسته‌ به‌دۆکیومێنت و فاکته‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ شیکاریی بکرێ. هه‌رسێ ئه‌و وڵاته‌ی ئه‌و  باسی ده‌کات، به‌ ریز‌ باس ده‌که‌ین.

نووسینی:

1- کامیار سابیر ( خه‌تاب سابیر)

2- هه‌ندرێن     

                                    به‌شی 1 

" هه‌رکه‌سێ زمان کۆنترۆڵ بکات، کولتووریش کۆنترۆڵ ده‌کات، وشه‌کان هێزێکی بێئه‌ندازه‌یان هه‌یه‌، چونکه‌ ئه‌جێنداکانی هه‌موو نه‌ته‌وه‌کان رێک ده‌خه‌ن" 1 (    Dennis Peacocke ).

به‌شی ( 1)

نووسینی: کامیار سابیر و هه‌ندرێن

به‌شی دووه‌م

نووسینی: کامیار سابیر و هه‌ندرێن

به‌شی دووه‌م

زمانی نه‌ته‌وه و دایه‌لێکتبازیی‌

بۆ زمانه‌ ئه‌وروپاییه‌کان، سه‌ده‌ی هه‌ژده‌یه‌م له‌سه‌رێکه‌وه‌ سه‌ده‌ی به‌یه‌کدادان و پێوه‌ندییه‌کانی چاوچنۆکیی ئیمپریالیزم و مێکه‌نتیڵیزم ( سیسته‌مێکی ئابووریی باوی سه‌ده‌ی 16-18 بوو- mercantilism ) بوو ،

نووسینی: کامیار سابیر  و هه‌ندرێن

به‌شی چواره‌م

زمانی هه‌نووکه‌ی کوردیی، زمانێکی کۆلێکتیڤ و سه‌قامگیرو پانوپۆڕه‌، ته‌نها  له‌رێی زاراوه‌کانی تره‌وه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندکردنی ده‌وێ ، بڕینه‌وه‌ی دره‌ختی ئه‌م زمانه‌ ستانده‌رده‌و روواندنی نه‌مامێکی تر به‌ زاراوه‌یه‌کی تر، نه‌ک هه‌ر شتێکی بێمانایه‌، به‌ڵکوو شێتیی و نه‌زانییه‌کی ئه‌وه‌نده‌ کوشنده‌یه‌،  هه‌موو شتێکی کورد ده‌خاته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌، ته‌نانه‌ت ئایدێنتیی کورد و بوونی نه‌ته‌وه‌ی کوردیش  ده‌خاته‌ ژێر پرسیاری یه‌کجار قووڵه‌وه‌.

له‌ په‌راوێزی "زانستی زمانه‌وانی"ی و "تێنه‌گه‌یشتن" ی مه‌سعوود محه‌مه‌د له‌ مارکسیزمدا

هه‌ندرێن

دیاره‌ یه‌کێک له‌و ئاکاره‌ سه‌ره‌کیانه‌ی که مرۆ له‌‌‌ ئاخاوتن و نووسینی نووسه‌ر  و پسپۆڕی ئه‌کادیمی چاوه‌ڕوانی ده‌کا، ره‌هه‌ندی ده‌ستپێوه‌گرتنی ئێتیک؛ جوامێریی؛ راستبێژیی؛ جوانبێژییه‌. به‌ڵێ، ئاخاوتنێکی جوامێرانه‌ مانای بوونی ژیانێکی جوامێرانه‌ی ئاخێوه‌ریشه‌. پێڕۆکردنی ئه‌و ئاکاره‌ له‌ ژیاندا، واقیعاندنی ژیانێکی جوامێرانه‌شه‌. ئه‌گه‌ر نووسه‌ر، بگره‌ هه‌موو مرۆڤایه‌تی وه‌ک خدووگرتنێک خولیای چاندنی ئاکاری چاکه‌ بێت، ئه‌وکاته‌‌ ژیانێک له‌ جوامێری دێته‌ کایه‌وه‌. له‌و روانگه‌یه‌وه‌ جوامێری شێوازێکه‌ له‌ کرده‌ی ژیان.

هه‌رچۆنێک بێت، لێ گریمان کێشه‌ی چینایه‌تی کۆتایی پێ هات، وه‌لێ چۆن کێشه‌ی جیاوازیی مرۆڤ کۆتایی پێ دێ؟ ئایا ده‌کرێ مرۆڤ له‌ ره‌هه‌نده‌ خۆویسیتیی و نه‌رێیه‌کانی دابماڵین؟

به‌ دیوێکی دیکه‌وه‌، ئه‌و بۆچوونانه‌ی کاک حه‌سه‌ن پوور و کاک جه‌مال نه‌به‌ز، کتێبه‌که‌ی تۆماس مۆر، "ئۆتۆپیا"،مان به‌ یاد دێننه‌وه‌. چونکه‌ تاوگیریی ئه‌و "سۆسیالیست"ییه‌ ئۆتۆپییه‌ی هه‌ردوو هێژامان له‌ "ئۆتۆپیا"که‌ی مۆر ده‌چن. کاتێک ئینگلستان له‌ سه‌ره‌تای کۆتایی سه‌ده‌ی شازنه‌ و سه‌ره‌تایه‌کانی سه‌ده‌ی حه‌ڤده‌دا له‌ناو ته‌نگژه‌ی شه‌ڕی نێوخۆیی، ئابووری و سیاسی سه‌گه‌ردان بوو، مۆر به‌ سازاندنی ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌ ئۆتۆپییه‌وه‌ هه‌وڵده‌دا کۆمه‌ڵگاکه‌ی له‌و ته‌نگژه‌یه‌ رزگار بکا و به‌مه‌ش به سیسته‌مێکی کۆمۆنیستی رابگه‌یه‌نێ. هه‌ر بۆیه‌ ئه‌و کتێبه‌ به‌ ‌ خه‌یاڵاندنێکی‌ کۆمۆنیستانه‌‌ ده‌زانرێ.

به‌شی دووه‌م

سازدانی: موحسین ئه‌دیب

به‌ هۆی گرینگی هه‌نووکه‌یی و به‌رده‌وامی په‌یوه‌ندی نێوان ئه‌خلاق و سیاسه‌ت، زه‌روره‌تی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ له‌ ئێستای واقیعی پڕ له‌ گه‌نده‌ڵی و هه‌ستکردن به‌ به‌رپرسیارێتی له‌لایه‌ن سیاسه‌تمه‌داره‌وه‌ و هاوکات که‌م و زۆر پێشتگوێخستنی ئه‌و بابه‌ته‌ هه‌ستیاره‌ له‌لایه‌ن رۆشنبیرانه‌وه‌، رۆژنامه‌ی رۆژنامه‌ به‌ باشی زانی ته‌وه‌رێک له‌ ژێر ناوی "جه‌ده‌لیه‌تی ئه‌خلاق و سیاسه‌ت" بکاته‌وه‌، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش هه‌وڵده‌ده‌ین هه‌ر جاره‌ و رۆشنبیر و سیاسه‌تمدارێک بدوێنین.

سه‌باره‌ت به‌م ته‌وه‌ره‌ نووسه‌ر و شاعیر بۆ رۆژنامه‌ دوا:

سازدانی: موحسین ئه‌دیب

به‌ هۆی گرینگی هه‌نووکه‌یی و به‌رده‌وامی په‌یوه‌ندی نێوان ئه‌خلاق و سیاسه‌ت، زه‌روره‌تی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ له‌ ئێستای واقیعی پڕ له‌ گه‌نده‌ڵی و هه‌ستکردن به‌ به‌رپرسیارێتی له‌لایه‌ن سیاسه‌تمه‌داره‌وه‌ و هاوکات که‌م و زۆر پێشتگوێخستنی ئه‌و بابه‌ته‌ هه‌ستیاره‌ له‌لایه‌ن رۆشنبیرانه‌وه‌، رۆژنامه‌ی رۆژنامه‌ به‌ باشی زانی ته‌وه‌رێک له‌ ژێر ناوی "جه‌ده‌لیه‌تی ئه‌خلاق و سیاسه‌ت" بکاته‌وه‌، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش هه‌وڵده‌ده‌ین هه‌ر جاره‌ و رۆشنبیر و سیاسه‌تمدارێک بدوێنین.

سه‌باره‌ت به‌م ته‌وه‌ره‌ نووسه‌ر و شاعیر بۆ رۆژنامه‌ دوا:

پوخته‌ی باسه‌که‌و چاره‌سه‌رییه‌کی به‌په‌له‌.

تێکست و ئه‌ده‌ب و نووسینی کوردیی له‌قه‌یرانێکی کولتووریی و ئه‌کادیمییدایه‌. خوێنه‌رێکی زۆر به‌شێوه‌ی مێگه‌ل په‌یدابوونه‌ و بوونه‌ته‌ ده‌روێشی کتێبنووسانی بێ ریفرێنس و  کۆمه‌ڵی نووسه‌ری پله‌یجه‌ریست، له‌هه‌مان کاتیشدا زۆرێک له‌م نووسه‌رانه‌، که‌س ناوێرێ یان  ناتوانێ ره‌خنه‌یان لێبگرێ و پێیان بڵێ پێتان خوار داناوه‌، له‌کاتێکدا ئه‌گه‌ر تێکستی کوردییان  ده‌وڵه‌مه‌ندیش کردووه‌، به‌ڵام وێرانیشیان کردووه‌.

بۆچیی ژۆرناڵ پێداوییستییه‌کی هه‌نووکه‌یی و ئه‌کادیمییه‌؟

نه‌بوونی ژۆرناڵێکی ته‌واو پرۆفیشناڵ و زیندوو ، که‌ توێژینه‌وه‌و پشکنینی ورد( scrutiny ) له‌سه‌ر بابه‌تی جۆراو جۆری نوێ بکات، هاوکات ره‌خنه‌ی ورد و ئه‌کادیمیی له‌ لێکۆڵینه‌وه‌کانی پێشووتر بگرێ( له‌چه‌شنی پێداجوونه‌وه‌ی کتێب به‌چاوێکی ره‌خنه‌گرانه‌وه‌، هه‌ڵسه‌نگانی توێژینه‌وه‌ی  ناو ژۆرناڵ،...تاد )  هه‌ر کێماسیی نییه‌، به‌ڵکوو هه‌ستپێنه‌کردن و ته‌وه‌زه‌لیی و بێده‌ربه‌ستییشه‌.

نووسینی رۆمان و خه‌ڕه‌کی نووسه‌رانی کورد:

ده‌ردێکی تری لاساییکردنه‌وه‌و کۆپیکردن ئه‌وه‌یه‌، زۆر له‌نووسه‌رانی کورد روو ده‌که‌نه‌ نووسینی رۆمان! رۆمان راسته‌ ئه‌ده‌بێکی به‌رز و تێکستێکی قورس و پڕ له‌داتاو ئارگیومێنتی جۆراوجۆره‌. به‌ڵام بۆ سه‌رده‌می ئێستا رۆمان چاره‌سه‌ری بێ تێکستیی کورد ناکات. زۆر له‌وانه‌ی خوویان داوه‌ته‌ رۆمان- نووسین، بۆ خۆدزینه‌وه‌یه‌ له‌ ئه‌رکێکی قورستتر. له‌ رۆماندا نووسه‌ر ئازاده‌ به‌ئاره‌زووی خۆی ته‌راتێن به‌ده‌قه‌کان و زانیارییه‌کان و لێکدانه‌وه‌کان بکات، به‌ڵام ‌ نووسینی کتێبێکی ئه‌کادیمیی، که‌توێژینه‌وه‌ بکات له‌سه‌ر بابه‌تێکی دیارییکراو، سه‌دان جار ‌ له‌ رۆمان سه‌ختتره.

نووسینی:  هه‌ندرێن و کامیار سابیر( خه‌تاب سابیر)

جانیوه‌ری 2008

ئه‌م نووسینه‌، ده‌کرێ له‌یه‌ک کاتدا بگوترێ، پرۆژه‌یه‌که‌ بۆ ژۆرناڵی ئه‌کادیمیی کوردیی، وتارێکی مه‌ودا فراوانه ‌و کێماسییه‌کانی تێکستی کوردیی شرۆڤه‌ ده‌کات. ته‌نانه‌ت ده‌کرێ بشگوترێ توێژینه‌وه‌یه‌کی کورته‌ له‌سه‌ر تێکستی کوردیی، ئاستی ژۆرناڵی ئه‌کادیمیی کوردیی و گوتاری رۆشنبیریی کورد که‌ ‌ له‌  منگه‌منگ و مه‌نه‌لۆگ پڕاوپڕه‌. به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ و به‌ پراکتیک شه‌ڕه‌ چه‌قۆیه‌ و زۆرینه‌ی نووسه‌رانی کورد خه‌ریکی کێرد  له‌یه‌کتر راوه‌شاندنن‌ .

 باسه‌که‌ به‌سه‌ر دوو ته‌وه‌ره‌ی سه‌ره‌کییدا دابه‌ش بووه‌:

یه‌که‌م- نه‌بوونی ژۆرناڵی کوردیی